حميد زنگنه
دانشجوی دکترای روابط بين الملل دانشگاه تهران
تير 1386
1- مقدمه
لهستان يكي از مهم ترين هم پيمانان آمريكا در لشكركشي اين كشور به عراق در سال 2003 ميلادي محسوب مي شود. اين كشور تلاش داشته است تا منافع خود را در بستر رضايت آمريكا با مشاركت در حمله نظامي به عراق و تداوم حضور نيروهايش پي گيري نمايد. نظر به اهميت اين حضور، گزارشي در اين زمينه ارائه مي گردد.
2- وضعيت حضور نيروهاي لهستاني در عراق
- لهستان در ابتداي اشغال نظامي عراق، 200 نظامي به عراق اعزام نمود و به تدريج تعداد اين نيروها را تا 2500 نفر افزايش داد. از اوايل سال 2005، تعداد نيروهاي نظامي لهستان در عراق به تدريج كاهش يافت.
- منطقه تحت كنترل لهستان در عراق در ابتداي حضور در اين كشور به سه بخش تقسيم شد و فرماندهي هر يك از اين بخش ها به كشورهاي اوكراين، اسپانيا، و لهستان محول شد. ضمن اين كه فرماندهي كل منطقه بر عهده لهستان قرار گرفت. اين بخش ها عبارت بودند از:
الف- بخش شرقي كه هم مرز با ايران است و استان واسط را در بر مي گيرد با حضور 1700 نفر از سربازان اوكرايني در كنترل اوكراين قرار داشت.
ب- بخش مركزي شامل كربلا و بابل (محل مقر ستاد كل) در اختيار نيروهاي لهستاني قرار داشت.
ج- استان هاي قادسيه و نجف كه در كنترل سربازان اسپانيايي و كشورهايي از امريكاي لاتين شامل السالوادور، نيكاراگوئه، هندوراس و دومينكن بود.
- پس از تعيين حوزه لهستان در عراق،“مارك بلكا“، معاون نخست وزير و وزير اسبق دارايي لهستان به عنوان حاكم بخش لهستاني عراق معرفي شد.
- لهستان يك شوراي دولتي درباره عراق تشكيل داد. اين كميته داراي سه ستون اصلي است: وزارت اقتصاد، وزارت دفاع و وزارت امور خارجه. هماهنگي اصلي اين كميته با وزارت امور خارجه است و تمامي فعاليت هاي آن تحت نظارت رئيس جمهور و شوراي امنيت ملي است.
- لهستان براي اداره مناطق تحت كنترل خود در عراق با مشكلات متعددي روبرو بود كه از جمله آن ها تأمين هزينه مالي و تجهيزات لجستيكي بود كه به مرور تا حدي اين مشكلات اوليه برطرف شدند. امريكا حمايت هاي مالي را از لهستان به عمل آورد و كمك هاي لجستيكي نيز از طريق ناتو فراهم شد.
- فرماندهي استان هاي نجف و قادسيه و شهر كربلا به علت درگيري نيروهاي نظامي آمريكايي با مبارزان شيعه طرفدار مقتدي صدر از نظاميان لهستاني به آمريكاييان تحويل داده شده است.
- در حال حاضر بين 130 تا 150 هزار نيروي خارجي در عراق حضور دارند كه لهستان در كنار كشورهايي چون انگليس، كره جنوبي، و استراليا بيشترين همكاري را با نيروهاي نظامي آمريكا داشته است.
- لهستان در حال حاضر حدود 900 نيروي نظامي در عراق دارد و تعداد 300 نفر در لهستان براي حضور در عراق به حالت آماده باش قرار دارند. الكساندر شچيگلو، وزير دفاع لهستان در اوايل ژولای 2007 اعلام كرد نيروهاي كشورش بيش از زمان تعيين شده قبلي در عراق مي مانند. لهستان در حال آماده كردن گروه جديدي از سربازان خود براي اعزام به عراق است. وي تصريح كرد تصميم براي ادامه اين مأموريت در عراق اولاً به حكم سازمان ملل، به خواست مقام هاي عراقي، و ميزان مشاركت ارتش محلي و پليس در برقراري امنيت در اين كشور بستگي دارد.
- نيروهاي لهستاني تا 20 ژوئن 2007 در استان واسط استقرار داشتند، اما از آن زمان به بعد لهستاني ها اين پادگان را به آمريكايي ها تحويل دادند. اين پادگان سپس به نيروهاي گرجستاني واگذار شد. نيروهاي لهستاني در حال حاضر در در استان ديوانيه در جنوب شرق بغداد حضور دارند.
- همان گونه كه وزير امور خارجه لهستان، آنا فوتيگا در ماه دسامبر 2006 اعلام نمود نيروهاي لهستاني به طور عمده مشغول آموزش پرسنل جديد ارتش عراق، قضات و دادستان هاي عراقي هستند.
- از آغاز جنگ عراق تا آوريل 2007، مجموعاً 20 سرباز و 5 غيرنظامي لهستاني در عراق كشته شدند.
- دولت لهستان هنوز جدول زماني مشخصي براي خروج نيروهاي خود از عراق ندارد ولي مأموريت نيروهاي خود را تا پايان سال 2007 تمديد نموده است.
3- منافع لهستان از حضور نظامي در عراق
3-1- منافع نظامي
- حضور نظامي لهستان در عراق كه بنا به اظهارات نخست وزير اين كشور بزرگ ترين ماموريت نظامي لهستان بعد از جنگ جهاني دوم به شمار مي رود، امكان جديدي براي مدرنيزه كردن ارتش لهستان بعد از سقوط كمونيست ها به حساب مي آيد. فرماندهان نظامي لهستان كه اكثراً تحصيل كرده دانشگاه هاي نطامي اتحاد جماهير شوروي سابق مي باشند بعد از سقوط كمونيستها در سال 1989 و عضويت لهستان در ناتو با رويكردي كاملاَ غرب گرايانه در جهت همسان سازي خود با سيستم غربي تلاش نموده اند. در اين راستا علاوه بر مشاركت در مانورها و دوره هاي آموزش نظامي هماهنگ با سيستم غرب، تسليحات نظامي قديمي و شرقي خود را با تجهيزات نظامي پيشرفته غربي جايگزين نمودند.
- لهستان با حضور در عراق، توانست جايگاه بهتري در ناتو براي خود كسب نمايد و تعهد خود را به اهداف اين سازمان بيشتر نشان دهد تا بتواند در آينده از منافع عضويت در آن بيشتر بهرهمند شود.
3-2- منافع سياسي
- اتحاد با آمريكا يك عامل بنيادين در امنيت لهستان است و لهستان مي كوشد خود را به عنوان يك متحد معتبر و قابل اعتماد براي آمريكا معرفي نمايد. لهستان هنگام حمله امريكا به عراق با اعزام تعداد معدودي سرباز به عراق عملاً خود را در كنار نيروهاي ائتلافي امريكا و انگليس در حمله به عراق قرار داد. امريكا نيز به پاس اين اقدام لهستان مسؤوليت كنترل بخشي از عراق را به اين كشور واگذار نمود و بدين ترتيب لهستان به اذعان مقاماتش با پرداخت هزينه كمي توانست در ميان كشورهاي اروپايي و حتي مي توان گفت در كل جهان وجهه سياسي بين المللي مهمي كسب نمايد.
- در حال حاضر با وجود آن كه تمايل مقامات سياسي بر خروج سربازان لهستاني استوار است، ولي اين درك وجود دارد كه حضور نيروهاي لهستاني در كنار نيروهاي ديگر كشورها از نگاه مقامات آمريكايي بيشتر از آن كه اهميتي نظامي داشته باشد، از اين نظر كه مي تواند معرف نوعي حمايت بين المللي از برنامه نظامي آمريكا باشد ارزشمند به حساب آيد.
- در ديدار آقاي ياروسلاور كازينسكي، نخست وزير لهستان با رئيس جمهوري آمريكا در سال 2006، جرج بوش از آن چه “رهبري استوار“ لهستان در جنگ عراق خواند، ستايش كرد. اين موضع گيري نشان از رضايت مقامات آمريكايي از حضور نظامي لهستان در عراق دارد.
3-3- منافع اقتصادي
- در ابتداي اشغال نظامي عراق، دولت آمريكا اعلام نمود تنها كشورهاي متحد در زمان حمله نظامي مي توانند از قراردادهاي اقتصادي در عراق منتفع شوند. لذا لهستان به عنوان هميار آمريكا در حمله به عراق، براي خود سهم قابل توجهي از منافع اقتصادي در عراق قائل است.
- لهستان براي احداث يك كارخانه تعمير و بازسازي تانك در عراق، سرگرم مذاكرات با اين كشور است. شركت دولتي تجهيزات دفاعي لهستان موسوم به “بومار“ Bumar سرگرم مذاكره براي انعقاد قراردادي در زمينه فروش چند صد دستگاه خودروي زرهي دزيك Dzik به عراق است.
- كارخانه تعمير و بازسازي تانك در شمال عراق احداث مي شود و لهستان مواد و كارشناسان مورد نياز را براي اين كارخانه تأمين خواهد كرد. هزينه احداث چنين تأسيساتي 80 ميليون دلار برآورد شده است.
- شركت بومار 375 دستگاه خودروي زرهي براي نظارت بر شبكه گسترده خط لوله هاي نفتي و كابل هاي برق عراق و 600 دستگاه ديگر را براي استفاده نيروهاي امنيتي عراق، در اختيار اين كشور قرار مي دهد.
- بومار پيش از اين قراردادهايي به ارزش 400 ميليون دلار براي تأمين سلاح، هلي كوپتر، آمبولانس، تانكر سوخت و آب با عراق منعقد كرده است.
- طي توافقات دسامبر 2006، لهستان وزارت دفاع عراق را به بالگردها و سيستم هاي پيشرفته كنترل الكترونيكي براي نظارت بر لوله هاي نفت، شبكه هاي برق و مراكز حياتي مجهز مي كند. به علاوه توافقاتي نيز براي تجهيز بخش هاي مختلف ارتش به خودروهاي نظامي و زره پوش هاي پيشرفته به دست آمد.
- نوري المالكي، نخست وزير عراق در ديدار نخست وزير لهستان از بغداد در ابتداي سال 2007 به وي وعده داد كه از لهستان سلاح و بالگرد خريداري خواهد كرد. وي همچنين لهستان را به مشاركت در توسعه صنعت نفت عراق دعوت كرد.
- سفير لهستان در عراق در اويل ماه مي 2007 گفت وزارت دفاع عراق نسبت به خريد ادوات نظامي ساخت لهستان بهويژه نفربرهاي زرهي DZIC و تفنگ و وسايل الكترونيكي موردنياز سربازان ابراز علاقه نموده است. وي گفت بازار عراق سيال بوده و قدرت جذب بالايي دارد و لازم است يك نمايندگي صنايع نظامي بدين منظور تأسيس شود. حجم صادرات اقلام نظامي لهستان به عراق، هفتاد ميليون دلار در سال است
4- ديدگاه هاي داخلي در خصوص نيروهاي لهستان در عراق
- مقامات نظامي لهستان در آستانه اعزام اولين گروه از نيروهاي نظامي خود به عراق اذعان نمودند حضور آن ها در عراق با خطرها و ريسك هايي همراه خواهد بود و آماده مواجهه با اين ريسك ها هستند.
- با وجود آن كه در ابتدا تمايل افكار عمومي لهستان در حمايت از حضور نظامي آمريكا در عراق بالا بود، ولي به مرور اين وضعيت تغيير يافت. هزينه بالاي حضور نيروهاي نظامي در لهستان و همچنين برآورده نشدن انتظارات لهستان از همراهي با آمريكا به ويژه در بخش هاي مربوط به بازسازي و پروژه هاي اقتصادي در عراق مخالفت هايي را در ميان مردم و احزاب مخالف دولت به وجود آورد.
- الكساندر كواشينفسكي، رئيس جمهور پيشين لهستان كه آغاز حضور نظامي لهستان در عراق با موافقت وي صورت گرفت، جنگ عراق را يك ضرورت و اولويت مي دانست و آن را به خاطر از بين بردن صدام در راستاي مبارزه با تروريسم جهاني، جلوگيري از خشونت و پاكسازي نژادي و قومي در اين كشور و هم چنين تهديد و خطر صدام براي كشورهاي همسايه و منطقه توجيه مي نمود.
- اما در عين حال پس از مدتي برخي مواضع رئيس جمهور پيشين لهستان نشان از عدم همراهي كامل وي با مواضع كاخ سفيد داشت. از جمله وي در سال 2004 گفته بود امريكا به خاطر ادعاي خود مبني بر وجود سلاح هاي كشتار جمعي در عراق، چيزي كه تاكنون در عراق پيدا نشده است، بايد پاسخ گو باشد. وي هم چنين گفته بود لهستان در ارتباط با وجود سلاح هاي كشتار جمعي در عراق گمراه شده است.
- رئيس جمهور پيشين لهستان در سال 2004 خواستار نقش بيشتر سازمان ملل در عراق و استقرار نيروهاي حافظ صلح سازمان ملل با مشاركت كشورهاي اسلامي در اين نيروها گرديد و از اين كه امريكا قبلاً به سازمان هاي بين المللي تكيه نكرده اظهار تأسف نمود. وي بي توجهي به نقش سازمان ملل را هنگام حمله به عراق يك نقطه ضعف امريكا در اين كشور توصيف كرد و گفت در حال حاضر ما نياز بيشتري به سازمان ملل داريم.
- لشك ميلر، نخست وزير اسبق لهستان هم در سال 2004 اظهار داشته بود لهستان خروج نيروهاي اين كشور از عراق را در دست بررسي دارد، كه سريعاً مقامات ديگر اين كشور و پس از مدتي شخص ميلر اين موضع گيري را تعديل و مطالب خود را توجيه نمود.
- در ماه دسامبر 2006 برخي احزاب مخالف لهستان نارضايتي خود را از تصميم رئيس جمهور لهستان مبني بر تمديد مأموريت نيروهاي اين كشور در عراق اعلام داشتند. برخي از احزاب از جمله ليگ خانواده هاي لهستاني درخواست نمودند خروج نظاميان اين كشور از عراق و افغانستان به همه پرسي گذارده شود. كومورفسكي از حزب جبهه شهروندان در گفتگو با راديو لهستان اعلام كرد اين تصميم مداخله گري لهستان را نشان مي دهد و چنين موضعي، موقعيت لهستان را ضعيف مي كند. ريچارد كاليچ از حزب سوسيال دموكرات نيز اين تصميم رئيس جمهور را “دور از مصلحت“ خواند. اين در حالي است كه حزب محافظه كار قانون و عدالت اين تصميم را پيامد تعهدات پيشين بين المللي لهستان مي داند.
5 - پيش بيني وضعيت آينده حضور نيروهاي نظامي لهستان در عراق
- پيش بيني وضعيت آينده مستلزم درنظر داشتن چندين عامل است كه به تعدادي از آن ها اشاره مي شود:
- دولت لهستان اواسط ماه دسامبر 2006 حضور نيروهاي نظامي خود در عراق را تا پايان سال 2007 ميلادي تمديد كرد كه اين امر به امضاي نخست وزير اين كشور نيز رسيد.
- لهستان كه به واسطه حضور نسبتاً زياد نيروي كار لهستاني در عراق در سال هاي گذشته، سابقه و ذهنيت خوبي ميان عراقي ها داشته مايل نيست با تشديد درگيري ها در مناطق تحت كنترل لهستان در عراق و ناگزير بودن از درگير شدن در اين قضايا، اين سرمايه و ذهنيت مثبت را از دست بدهد. لذا فعاليت هاي خود را بر روي موضوعات و مناطقي كه بدون تنش يا كم تنش باشد متمركز مي نمايد.
- نظر به پيروي دولت لهستان از سياست هاي آمريكا، به نظر نمي رسد ورشو امكان خارج نمودن تمامي سربازان باقيمانده خود در عراق را از اين كشور، پيش از اعلام رضايت آمريكا داشته باشد، ولي احتمالاً به دليل فشار افكار عمومي و مخالفت برخي احزاب سياسي از تعداد آن ها خواهد كاست.
- يكي از انگيزه هاي اصلي لهستان جهت مشاركت در جنگ عراق بهره برداري از منافع اقتصادي اين كشور بود. اما دولت لهستان از سهمي كه امريكا در اختيار شركت هاي لهستاني قرار داده گله مند است. احتمال مي رود لهستان تلاش بيشتري در جهت انعقاد موافقت نامه هاي اقتصادي و سودآور نظامي با دولت عراق نمايد و از آمريكا خواهان سهم بيشتري در منافع اقتصادي عراق باشد.
- دولت لهستان اميدوار است به تدريج از ميزان نيروهاي خود در عراق بكاهد و براي اثبات پايداري خود در همراهي با دولت آمريكا، اين كاهش را با تداوم و افزايش نيروها در افغانستان جبران نمايد. اعلام آمادگي لهستان براي اعزام هزار سرباز به افغانستان، يك روز پس از نشست كشورهاي عضو ناتو در سپتامبر 2006، نشان از اين سياست دارد.
این سایت به انتشار تعدادی از مقالات دکتر حمید زنگنه می پردازد.