دکتر حمید زنگنه

- هر چه که هوش مصنوعی بیش‌تر در جامعه تنیده شود، اثر آن بر حوزه کاری دیپلماسی نیز گسترده‌تر خواهد شد. برای فهم رابطه هوش مصنوعی و دیپلماسی مفید است که بین سه موضوع زیر تمایز قائل شویم: 1) هوش مصنوعی به عنوان یک موضوع دیپلماتیک؛ 2) هوش مصنوعی به عنوان ابزار دیپلماتیک؛ 3) تأثیر هوش مصنوعی در شکل‌دهی محیط کار دیپلماسی.

- دیپلماسی هوش مصنوعی درباره همکاری بین‌المللی با هدف تنظیم هنجارها و قواعدی برای توسعه اخلاقی استفاده از فن‌آوری‌های هوش مصنوعی است. این کار مبتنی بر در نظر گرفتن اصول حقوق بین‌الملل و مسائل مرتبط با شفافیت، انصاف و پاسخ‌گویی است.

- هوش مصنوعی می‌تواند در عرصه‌های‌ دیپلماسی عمومی، مذاکرات بین‌المللی، ارتباطات تجاری، امنیت و دفاع ملی، در خدمت دیپلماسی باشد. به عنوان نمونه سامانه‌های هوش مصنوعی قادر هستند از تجربه‌های مذاکرات گذشته بیاموزند و الگوهای تکرار شونده در دینامیک‌های قدرت در میان طرف‌های مذاکره را شناسایی کنند.

- از جمله اهداف دیپلماسی هوش مصنوعی، کاهش مخاطرات و غلبه بر چالش‌ها در این عرصه است. امکان انتشار اطلاعات غلط و محرمانه، و دغدغه‌ها درباره اخلاق، انصاف، عدالت و پاسخ‌گویی، از جمله این چالش‌ها هستند که البته زمینه‌ساز همکاری بین بازیگران بین‌المللی شده است.

- بهره‌برداری مفید از هوش مصنوعی در عرصه سیاست خارجی، پیش‌نیازهایی دارد که برخی از آن‌ها عبارتند از: آموزش و مدیریت مناسب؛ همکاری با شرکت‌های نرم‌افزاری؛ تهیه و انتشار راهبرد ملی هوش مصنوعی؛ رصد فعالیت‌های دیگر کشورها در عرصه هوش مصنوعی؛ همکاری‌ بین‌المللی.

کتاب «پانصد گفتار در باب دیپلماسی (دو زبانه)»، تدوین و ترجمه آقای دکتر حمید زنگنه، توسط «بنیاد حقوقی میزان» منتشر شد.

برای خرید این اثر می توانید به لینک زیر مراجعه کنید:
https://www.mizan-law.ir/Book/Details/41274

- «رنه کوپریوس»، محقق «مؤسسه کلینگندال»: پوپولیسم، واکنش افراد و گروه های جمعیتی متعدد و برخی مناطق علیه نخبگان و تشکیلات سیاسی است. آن ها احساس می کنند که از سوی طیف اصلی نادیده گرفته شده اند. پوپولیسم و انشقاق سیاسی به یک دیگر وصل و مرتبط هستند. هر چه قدر که اختلاف بیش تر باشد، فضای بیش تری برای رشد پوپولیسم شکل می گیرد. افزایش شکاف های سیاسی و اقتصادی در شرایط کرونا هم باعث میل بیش تر به پوپولیسم شده است. در مورد چگونگی واکنش به افزایش انشقاق سیاسی و رشد پوپولیسم، باید ریشه ها، به ویژه ریشه های نزاع اجتماعی را بررسی کنیم و به دنبال افزایش امنیت اقتصادی و امنیت اجتماعی باشیم.

- «فرانتسیسکا فیسلاگه»، محقق «بنیاد کنراد آدنائر»: در حال حاضر نمایندگان حزب پوپولیست «آلترناتیو برای آلمان» هم در سطح ایالات و هم در سطح فدرال، دارای نماینده هستند و تعداد طرفداران آن ها در مقایسه با سال های پیش افزایش یافته است. در شرایط کرونایی، پوپولیست ها توجه ویژه ای به اقدامات دولت دارند. تضعیف تمایل به پوپولیسم از طریق حل بهتر مشکلات سیاسی و مدیریت بهتر همه گیری کرونا امکان پذیر است.

- «دیرک برنگلمان»، سفیر آلمان در لاهه: با توجه به رشد پوپولیسم در کشورهای مختلف اروپایی از جمله در مجارستان و اتریش و آلمان و هلند، نباید پوپولیسم را دست کم بگیریم. باید اطمینان پیدا کنیم که گروه های مختلف مردم در فضای سیاسی صدای شان شنیده می شود.

ترجمه کتاب «جهانی در بی نظمی، سیاست خارجی آمریکا و بحران نظم پیشین»

نوشته ریچارد هاس، رییس شورای سیاست خارجی آمریکا
با ترجمه حمید زنگنه، مهدی سبحانی و یوسف امامی اهری

توسط انتشارات مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی در مهر 1399 منتشر شد.

آقای ریچارد هاس در این کتاب، مجموعه مباحثی را که در فرصتی آکادمیک در دانشگاه کمبریج تدریس کرده، ارایه می دهد. در این کتاب، مجموعه نگاه های حقوقی و سیاسی به نظم بین المللی از دوران وستفالی تا زمان معاصر ارایه شده و از این نظر برای دانشجویان و محققان حوزه روابط بین الملل و‌ حقوق بین الملل می تواند جالب باشد.

دیدگاه های شخص ریچارد هاس، از این نظر که سال ها در بدنه اصلی تصمیم گیری آمریکا و سال های زیادی هم در یک موسسه مطالعاتی مؤثر فعالیت داشته است، باید مورد مطالعه و‌ نقد قرار گیرد.

نوشته دکتر حمید زنگنه

منتشر شده در رویدادها و تحلیل ها، شماره 337، مرداد 1399، صص. 99-103.

مقدمه:

هلند نقش ویژه ای در تاریخ سربرنیتسا داشته است؛ چرا که عملکرد نیروهای حافظ صلح هلندی که به عنوان گردان هلندی 3 شناخته می شدند و در چهارچوب مأموریت حفظ صلح سازمان ملل در نزدیکی پایگاه پوتچاری مستقر بودند، در این قتل عام با انتقادها و سؤال های بسیاری همراه شد. کشتار سربرنیتسا بعد از جنگ جهانی دوم، بزرگ‌ترین نسل‌کشی در اروپا به ‌شمار می‌آید و در دادگاه های بین المللی در رده نسل کشی قرار گرفت. شکست در حمایت از این منطقه امن، به نقطه تاریکی در عملیات های حفظ صلح در سرتاسر جهان تبدیل شد. در این گزارش، به چگونگی این رویداد و تحولات بررسی قضایی و سیاسی این پرونده طی 25 سال گذشته در هلند می پردازیم.

تشکیل دیوان بین المللی کیفری برای یوگسلاوی سابق مستقر در لاهه و محاکمه جنایتکاران جنگی صرب هم در همین ارتباط بوده است، اما در این گزارش، صرفاً موضوع نقش گردان هلندی مورد بررسی قرار می گیرد.

- برآوردهای متعددی در مورد چگونگی جهان پس از بحران ویروس کرونا وجود دارد. برخی پیش بینی می کنند که ویروس کرونا موجب پایان اقتصاد جهانی شده می شود. برخی بر این باورند که بحران ویروس کرونا احتمالاً منجر به پایان جهانی شدن نمی شود. وابستگی متقابل در سطح بالایی است و زنجیره های عرضه جهانی بسیار پیچیده هستند. گروهی هم فرض را بر این گذاشته اند که با گسترده شدن این مشکل، جهان شاهد یک همبستگی عظیم جهانی خواهد بود.

- در اروپا، بحران کرونا در حال تعمیق خطوط تقسیم موجود بین شمال و جنوب در مورد تدابیر اضطراری مالی و اقتصادی و بین شرق و غرب در مورد آزادی های مدنی است. اقدامات دولت های اروپایی برای مهار بحران کرونا، نشان چندانی از همبستگی با یک دیگر ندارد. چندین مقام ارشد اتحادیه اروپا در خصوص «بذر تفرقه» که وجود پروژه اروپایی را تهدید می کند، اعلام هشدار کرده اند. رویکرد نامنسجم و نقش نامشخص برای نهادهای اروپایی می تواند منجر به اختلال در اتحادیه اروپا شود. کنترل این مسیر، مستلزم همکاری و هماهنگی برای مبارزه با ویروس کووید-19 است.

عامل هویت، در شکل دهی به تصمیم ها و رفتارهای سیاست خارجی همه کشورها اثر بسیار مهمی دارد. حتی کشورهای تازه استقلال یافته نیز در تلاش برای وضع بنیادهای هویتی برای خود و تعمیم پیامدهای آن در عرصه سیاست خارجی هستند. این موضوع می تواند در مواردی منجر به نزاع های دیپلماتیک با همسایگی که دارای دیرینه بیش تری هستند نیز شود.

دگرگونی های نظری و رفتاری در سیاست خارجی ج.ا.ایران نیز بیانگر آن است که قالب های هویتی متفاوت و متنوعی در ساختار اجتماعی ایران وجود داشته و انعکاس آن در حوزه سیاست خارجی تأثیر زیادی گذاشته است. رفتار سیاست خارجی ج.ا.ایران همانند هویت اسلامی – ایرانی ما از تنوع و پیچیدگی برخوردار است. عوامل هویتی متأثر از منابعی چون اسلام گرایی و مذهب شیعه، ذهنیت تاریخی ایرانیان و گفتمان انقلاب اسلامی، بر رویکردهای سیاست خارجی کشورمان بیش ترین اثر را داشته است.

علامت دهی در دیپلماسی، ابزاری برای انتقال پیام ها با هدف اثرگذاری روانی و تغییر محاسبات دولت ها است و می تواند به صورت خصوصی (بیش تر بین طرف های متخاصم) یا به صورت عمومی مورد استفاده قرار گیرد.

بازیگران دیپلماسی اغلب از علامت ها به دلایل متعددی استفاده می کنند. گاهی اوقات برای یک بازیگر دشوار است که یک پیشنهاد یا تقاضا را به صورت مستقیم به طرف دیگر ارایه دهد، یا شخصاً یک پیام را منتقل کند. انتقال علامت ها از روش های غیرمستقیم هم چنین می تواند به حفظ اعتبار طرف دریافت کننده نیز کمک کند؛ چرا که می تواند تعهدی را انجام دهد بدون این که ضعیف به نظر برسد، یا بدون تقابل و صرفاً نادیده گرفتن علامت ها از پذیرفتن یک تعهد خودداری کند.

در این نوشته، سؤال های زیر را در خصوص علامت دهی دیپلماتیک بررسی می کنیم:

• رفتارها و گفتارها چگونه می توانند به عنوان علامت های دیپلماتیک عمل کنند؟
• امکانات نظامی چه کاربردی برای علامت دهی دیپلماتیک دارند؟
• آیا می توان از رسانه ها برای علامت دهی دیپلماتیک بهره برد؟
• فضای مجازی چگونه می تواند در خدمت علامت دهی دیپلماتیک قرار گیرد؟
• ابهام در علامت دهی دیپلماتیک، خوب است یا بد؟
• الزامات کارآمدی علامت دهی دیپلماتیک چه هستند؟

گزارش دهی اگر چه از گذشته یکی از وظایف اصلی دیپلمات ها بوده، اما شرایط نوین، امکانات و الزامات جدیدی را با آن همراه کرده است. در شرایط نوین، اینترنت و رسانه های متعدد خبری، جریان آزادتر و بازتری از اطلاعات را فراهم کرده است. اخبار و اطلاعاتی که در فضای مجازی تبادل می شود بر روابط بین الملل و به ویژه دیپلماسی اثرگذار هستند. 

امروزه بر خلاف دهه ها و قرن های پیشین، منابع متعددی برای کسب خبر و اطلاع از اوضاع بین المللی و شرایط کشورهای دیگر وجود دارد. با وجود دسترسی آسان تر به داده ها، گزارش های دیپلماتیک در صورت رعایت استانداردهای بالا در زمینه دقت و هدفمندی هم چنان ارزش خاص خود را دارند. به عبارت دیگر، اگر چه فن آوری اطلاعات و رسانه های نوین قدرت دست یابی به اطلاعات را افزایش داده است، اما هم چنان جایگزین مناسب و کافی برای قدرت ارزیابی و تحلیل دیپلمات ها نیست.

چالش ساختن اعتماد بین دولت ها توجه محققان رشته روابط بین الملل را برای دهه ها به خود جلب کرده است. چرا که اعتماد متقابل و حسن نیت برای کاهش احتمال منازعه بین دولت ها ضروری است. تدابیر زیادی در این زمینه در اختیار دولت ها است. تبادل سیستماتیک مأموریت های نظامی، شکل گیری مراکز منطقه ای و زیرمنطقه ای کاهش مخاطرات، ایجاد ترتیباتی برای تبادل آزاد اطلاعات از جمله نظارت بر موافقت نامه های منطقه ای تسلیحاتی از جمله این نمونه ها است.

در این مقاله به موضوعاتی مانند چیستی مفهوم تدابیر اعتمادساز در روابط بین الملل، محرکه های بی اعتمادی در روابط بین دولت ها، اهداف تدابیر اعتمادساز، انواع تدابیر اعتمادساز، کارآیی اعتمادسازی در روابط بین الملل پرداخته می شود.

Iran – Russia:  Grounds for Consolidation of Cooperation in the CIS Region

As we have discussed here, there are numerous grounds for cooperation of Iran and Russia in CIS sphere, but successful realization of these opportunities will depend on political will among the states.

Tehran and Moscow are experiencing a sanctions regime from Washington and there is a shared understanding in Moscow and Tehran that the US is a geopolitical enemy. This can bolster political will for a better cooperation.

Iran, Russia and some of CIS Countries can create some new format of multilateral cooperation based on their needs and joint interests. For example, Caspian Sea littoral states need a cooperative organization.

پس از برگزاری اولین نشست سه جانبه رییس جمهوری اسلامی ایران، رییس جمهوری آذربایجان و رییس جمهور فدراسیون روسیه که مردادماه 1395 در باکو برگزار شد، تهران برای میزبانی دومین دور این نشست اعلام آمادگی نمود. با رایزنی های انجام شده، در نهایت برای برگزاری نشست دوم در روز 10 آبان 1396 در تهران موافقت شد. این رویداد مهم دستاوردهای متعددی داشت که در این گزارش به ده مورد از آن ها پرداخته می شود.

مشارکت نظامی روسیه در سوریه، یک تحول مهم در نقش آفرینی مسکو در خاورمیانه محسوب می شود. این موضوع ابعاد منطقه ای و بین المللی متعددی داشت و اثراتی هم بر سیاست خارجی کشورمان بر جای نهاد. لذا بررسی دقیق تر این سیاست، از چشم اندازهای مختلف حایز اهمیت است.

نوشتار حاضر در صدد پاسخ به این پرسش است که مشارکت نظامی روسیه در سوریه بر چه زمینه هایی مبتنی بوده و چه پیامدهایی برای سیاست خارجی روسیه داشته است؟ در پاسخ توضیح داده خواهد شد که این مشارکت بر مبنای حفاظت از منافع ملی روسیه و با در نظر داشتن تهدیدها علیه ساختار قدرت روسیه، جایگاه روسیه در ساختار قدرت در خاورمیانه، و موازنه قدرت بوده است. در این مقاله تلاش خواهیم کرد در مورد زمینه ها و هم چنین پیامدهای مشارکت نظامی روسیه در سوریه بررسی دقیق تری به عمل آوریم.

از 6 مارس 2014 در واکنش به اقدامات و سیاست های دولت روسیه در اوکراین از جمله الحاق منطقه کریمه، آمریکا و متحدان غربی تحریم ها علیه صنایع نفت و گاز روسیه را آغاز نمودند. این تحریم ها پس از آن تمدید شده اند و تا آینده ای قابل پیش بینی هم چنان باقی خواهند ماند.

تحریم ها علیه بخش انرژی روسیه با هدف کاهش گزینه های تأمین مالی شرکت های انرژی این کشور و جلوگیری از توسعه پروژه های پیچیده فراساحلی و قطبی اعمال شد. در شرایطی که مقامات و کارشناسان اقتصادی بر نیاز به سرمایه گذاری برای نوسازی بخش انرژی روسیه تأکید دارند، اعمال تحریم ها موجب کاهش امکان سرمایه گذاری و اثر منفی بر برنامه ریزی راهبردی شرکت های انرژی روسیه شده است.

از سوی دیگر، وابستگی اتحادیه اروپا به منابع انرژی روسیه در سال 2015 معادل 30 بوده است. به علاوه روسیه با بیش از 140 میلیون نفر جمعیت و اقتصاد در حال توسعه، بازار جذابی برای شرکت های اروپایی است. لذا تشدید و تداوم تحریم ها در بلندمدت اثرات منفی بر کشورهای غربی نیز باقی خواهد گذاشت و به نفع تجاری طرفین است که هر چه زودتر راهی برای سازش بیابند. هر چند که فعلاً ملاحظات سیاسی نقش اصلی تری را ایفا می کنند.

Dr. Hamid Zanganeh

Presented in Joint Program of Delhi Policy Group and Russian Institute of Oriental Studies,

Moscow, 30 June 2015

This presentation include following titles:

- Brief History

- Different Transportation Routes of the North-South

- Advantages

- Obstacles

- Iran’s Positions

- How to Push the Project

مؤلف: دکتر حميد زنگنه

ناشر: دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي

تاريخ انتشار: 1392

کتاب سبز «اتحاديه اروپا» نوشته دکتر حميد زنگنه، در سال 1392 توسط دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي در 303 صفحه منتشر شده و شامل 9 فصل است.

این کتاب را می توانید در فروشگاه های عرضه کننده انتشارات وزارت امور خارجه خریداری نمایید.

این مقاله با هدف معرفی سوسیال دموکراسی در اروپا تهیه شده است. بخشی از این معرفی متوجه تاریخ شکل‌گیری و تحول آن در دوره‌های مختلف زمانی است. بر این اساس، این تحولات بر مبنای چند دوره از آغاز تا جنگ جهانی اول، بین دو جنگ جهانی، پس از جنگ جهانی دوم، و پس از جنگ سرد زمان‌بندی شده است. شکل‌گیری سیاست راه سوم نیز تحولی دیگر در این مفهوم بوده است که نویسنده به آن پرداخته است. بخش دیگر این مقاله به اصول سوسیال دموکراسی و پس از آن انتقادها به این ایدئولوژی اختصاص دارد. قسمت پایانی نیز به وضعیت سوسیال دموکرات‌ها در پارلمان اروپا و جایگاه سوسیال دموکراسی در اروپای معاصر می‌پردازد.

در این مقاله، ابتدا پیشینه چپ‌گرایی از دوران انقلاب فرانسه و سپس تحول آن در قرن نوزدهم و ابتدای قرن بیستم را بررسی شده و سپس وضعیت چپ‌گرایان در دوران جنگ جهانی دوم را مورد توجه قرار گرفته است. تحلیل وضعیت احزاب چپ اروپا در دوران جنگ سرد در دو قالب شکل‌گیری نظام‌های کمونیستی در اروپای شرقی و چپ‌گرایی در اروپای غربی، بخش مهم دیگر این مقاله است. نویسنده در ادامه، به چپ‌گرایی در شرق و غرب اروپا پس از فروپاشی اتحاد شوروی نگاهی اجمالی انداخته و شکل‌گیری حزب چپ اروپا در سال‌های اخیر را بررسی کرده است. این بررسی با نگاهی به باورهای اصلی چپ‌گرایان تکمیل می‌شود و در پایان نیز جایگاه احزاب چپ در اروپای معاصر مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

این گزارش به برآورد و تحلیل وضعیت موجود روابط ج.ا.ایران و اتحادیه اروپا، تحلیل نقادانه تغییرات در سال های گذشته، و پیش بینی آینده های احتمالی می پردازد. 

این مقاله برای مؤسسه ابرار معاصر تهران تهیه شد.

مطالب زيادي در مورد همکاري‌هاي ناتو و اتحاديه اروپا نوشته شده و ذهنيت بسياري بر اين قرار گرفته که اين دو سازمان، همکاراني نزديک هستند. نشست‌هاي مشترک و تبادل ديدگاه‌ها موجب کاهش اختلافات نظري و همکاري‌هاي عملي بين اين دو سازمان شده است. اين دو سازمان در حال حاضر 21 کشور عضو مشترک دارند. با وجود اين، اتحاديه اروپا يک قدرت غير نظامي با قابليت‌هاي اقتصادي - اجتماعي و امنيت نرم است و قابليت‌هاي نظامي آن در قالب سياست دفاعي و امنيتي اروپا از تبلور کم‌تري برخوردار است، اما ناتو در اولين برداشت به عنوان يک پيمان نظامي و امنيتي تحت نفوذ گسترده آمريکا شناخته مي‌شود. همين مسأله کليدي مي‌تواند منبع چالش‌هايي بين دو سازمان باشد.

به علاوه در درون اتحاديه، ديدگاه‌هاي متفاوتي در مورد چگونگي همکاري با ناتو وجود دارد: يک گروه در درون اتحاديه به رهبري بريتانيا براي موضوعات امنيتي و دفاعي به ناتو متعهد هستند. اين گروه از همکاري نزديک‌تر اتحاديه و ناتو استقبال مي کنند و تمايل دارند که سياست دفاعي و امنيتي مشترک در سطح حداقلي باقي بماند و بين وظايف دو سازمان، تمايز آشکاري وجود داشته باشد. در حالي که گروه ديگري به رهبري فرانسه در آرزوي تقويت سياست دفاعي و امنيتي مشترک و توسعه توانمندي‌هاي نظامي اروپايي هستند. گروه فرانسه به خاطر ترس از غلبه ناتو بر سياست نابالغ امنيتي و دفاعي مشترک اروپا، تمايل به حداقل همکاري اتحاديه با ناتو دارند.

نگارنده در اين مقاله، چالش‌ها و فاصله‌ها بين اين دو سازمان را مورد توجه قرار مي‌دهد تا مشخص شود که در پس همکاري‌هاي نزديک فراآتلانتيکي، چه اختلافاتي نهفته است.

Dr. Hamid Zanganeh

Presented at the Joint Program of Aleksanteri Institute and IPIS, Helsinki, 3 May 2012

• EU-Russia relations are unlikely to take a big leap forward in the near future. It seems that these relations will simply continue the way they have been since the arrival of Putin to power in 2000.
• But many parameters, which I have mentioned some of them here, have the capacity to create tension or proximity.
• What will happen in the future depends on how the EU and Russia will response to the requests of the other side.

اتحاديه اروپا سال‌ها با حکومت‌هاي ديکتاتور عرب منطقه رابطه خوبي داشت، چرا که اين حکومت‌ها منافع اروپا را تا حد زيادي تأمين مي‌کردند. بر همين مبنا، اتحاديه فشارهاي حقوق بشري چنداني نيز عليه اين دولت‌ها اعمال نکرد. به عنوان نمونه، دولت مبارک يکي از متحدان سياست اتحاديه اروپا در قبال رژيم صهيونيستي بود يا دولت قذافي پس از پذيرش مسؤوليت انفجار لاکربي و کنار گذاشتن برنامه هسته‌اي از دوستي سران کشورهاي اروپايي برخوردار شد.

اما با گسترش قيام‌هاي مردمي و نزديک شدن خطر سقوط اين رژيم‌ها، اتحاديه چاره‌اي جز حمايت از اين حرکت‌هاي مردمي نديد و منافع خود را در حمايت از حرکت مردم و تأثيرگذاري بر روند تحولات آتي ديد. البته در اين زمينه نيز رفتار اتحاديه متناسب با تحولات کشورهاي منطقه انجام گرفت: کشورهاي تونس، مصر و ليبي تغيير رژيم را تجربه کردند؛ دولت‌هاي يمن و سوريه در معرض سقوط حس شدند؛ و در کشورهايي چون بحرين، اردن و مراکش، قيام مردمي براي تغيير رژيم کافي نبود و تنها رژيم‌هاي حاکم را مجاب به اعمال تغييراتي براي ماندن بيش‌تر در قدرت کردند. اتحاديه در رفتار با هر يک از اين گروه‌ها و هر يک از اين کشورها رفتار خاصي داشت، اما مي‌توان اصول کلي را نيز در اين ميان تشخيص داد. در اين مقاله، به واکنش‌هاي کوتاه مدت و نيز برنامه‌هاي ميان مدت و بلندمدت اتحاديه اروپا در قبال بهار عربي مي پردازيم.

ناشر: دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي

تاريخ انتشار: 1389

کتاب «اتحاديه اروپا از معاهده نيس تا معاهده ليسبون» نوشته دکتر حميد زنگنه است. اين کتاب در سال 1389 توسط دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي در 258 صفحه منتشر شده است. در اين کتاب مي‌توانيد با تحولات دهه اول قرن 21 اتحاديه اروپا آشنا شويد. نويسنده در اين کتاب به بررسي روند تدوين معاهده قانون اساسي اتحاديه، دلايل رد اين معاهده، و مسير توافق بر سر معاهده ليسبون مي‌پردازد. با مطالعه اين کتاب مي‌توانيد با مفاد معاهده شکست خورده قانون اساسي و معاهده اصلاحي ليسبون، و مواضع اعضاي اتحاديه در دوران تدوين اين دو معاهده نيز آشنا شويد.

نيمه دوم سال 2010، بلژيک براي دوازدهمين بار رياست شوراي اتحاديه اروپايي را بر عهده گرفت. در اين دوره، اتحاديه با چالش‌هاي متعدد و مهمي مواجه بود. در اين گزارش به ارزيابي دستاوردهاي اين دوره رياست بلژيکي اتحاديه مي‌پردازيم. اين دستاوردها در موضوعات اجراي معاهده ليسبون، سرويس اقدام خارجي، گسترش اتحاديه اروپايي، عدالت و امنيت و آزادي، تغييرات اقليمي و محيط زيست و انرژي، بودجه اتحاديه اروپايي، ابتکار شهروندان اروپايي، مبارزه با بحران مالي و اقتصادي، اروپاي اجتماعي‌تر، و نمايندگي خارجي اتحاديه بررسي شده‌اند. در پايان اين گزارش، آمار برگزاري جلسات رياست دوره‌اي اتحاديه عرضه شده و در نهايت جمع بندي مباحث ارايه شده است.

تلاش­هاي پيشين اتحاديه اروپايي در زمينه شکل­گيري يک ارتش دفاعي مستقل معمولاً با دغدغه امنيت ملي برخي دولت­هاي عضو و ترس از تضعيف ناتو و رابطه فراآتلانتيک همراه بوده است. اکثر اعضاي اتحاديه اصرار داشتند که سياست دفاعي و امنيتي اروپا در پيوند با ناتو باشد. سياست­گذاران آمريکا نيز مايل نبودند تشکيلاتي در رقابت با ناتو شکل بگيرد و اروپا در مسايل دفاعي و امنيتي، خود را بي­نياز از آمريکا بپندارد. نگاه متقابل آمريکا به قابليت­هاي دفاعي و امنيتي اتحاديه و مواضع اعضاي اتحاديه نسبت به اتحاديه در اين زمينه حايز اهميت هستند.

در آغاز دهه 1990، تحولات سياسي و امنيتي اروپا موجب شد اتحاديه براي تقويت قابليت­هاي دفاعي­اش تعهد بيش­تري بپذيرد. هم­زمان ناتو نيز نياز به توسعه «هويت دفاعي و امنيتي اروپا» را در چارچوب سازمان درک کرد. اين هويت جديد مي­توانست به عنوان بخش هم­گراي ساختارهاي نظامي و سياسي ناتو و نيز عامل مهمي براي توسعه قابليت­هاي دفاعي اروپا عمل نمايد. اين تحولات در اين مقاله بررسي مي­شوند.

آلمان پيش‌برد ديپلماسي عمومي را صرفاً‌ در فعاليت‌هاي رسانه‌اي نمي‌بيند، و تأثيرگذاري در افكار عمومي را از مجاري متعدد فرهنگي، مطالعاتي، دانشگاهي، و ارتباطاتي دنبال مي‌كند. آلمان براي ايجاد تصويري مثبت، تركيبي از اقدام‌هاي متنوع هم‌چون برنامه‌هاي فرهنگي و آموزشي، فعاليت‌هاي رسانه‌اي، ارتباطاتي و پژوهشي را به كار مي‌‌برد. اگر چه نهادهاي متعددي در پيشبرد ديپلماسي عمومي آلمان فعال هستند، اما در اين گزارش، سعي شده است به اختصار، مهم‌ترين اين نهادها و محورهاي فعاليت آن‌ها در عرصه ديپلماسي عمومي معرفي شوند:

يكي از موضوعات جالب در مورد منطقه اروپای شرقی، تغيير سرنوشت آن بعد از فروپاشي بلوک شرق و نزدیکی آن ها به ناتو و اتحادیه اروپا است. در سوي ديگر، مسكو كه پس از فروپاشي شوروي چندين سال گرفتار ضعف بود، به تدريج تحرك خود براي جذب ياران قديمي را آغاز كرد. در چنين شرايطي برخي چنين مي‌پندارند كه اجبار اين كشورها به انتخاب بين بروكسل و مسكو اشتباه است و اروپاي شرقي را فضايي مي‌دانند كه در آن حوزه‌هاي نفوذ هم‌پوشاني دارند. در اين نوشته، نگاهي به حركت اروپاي شرقي بين مسكو و بروكسل مي‌اندازيم. اين حركت متأثر از عوامل متعددي است كه در چهار مورد مهم بررسي مي‌شوند.

چهل و ششمين کنفرانس امنيتي مونيخ از 16 تا 18 بهمن 1388 با حضور نمايندگان بلندپايه سياسي و نظامي چهل کشور جهان برگزار شد. كنفرانس امنيتي مونيخ در تاريخ خود محلي براي طرح موضوعات جنگ سرد بوده است و از اين رو مباحث مثلث روسيه - اروپا – آمريكا  به صورت سنتی در دستوركار اين كنفرانس قرار دارد. اما چند سالی است که اين كنفرانس خود را به محلي براي بحث در مورد مسايل امنيتي جديد جهاني ارتقا داده است. در این مقاله، ۱۰ مسأله مهم جهانی مورد توجه اين كنفرانس از دیدگاه سخنرانان بررسی می شوند.

«دميتري مدوديف»، رييس جمهور روسيه، در ژوئن سال 2008 نياز اروپا به ساختار امنيتي جديد را مطرح کرد. اين حرکت نشانه‌اي از دغدغه‌هاي روز افزون مسکو مبني بر ناديده شمرده شدن از يک سو، و افزايش اعتماد به نفس اين کشور از سوي ديگر بود. اما واکنش اروپا به اين طرح چندان مثبت نبود.

در اين مقاله به بررسي ديدگاه‌هاي روسيه در مورد محدوديت‌هاي ساختار امنيتي اروپا – آتلانتيک، واکنش‌هاي اروپا به طرح مدوديف، و چشم‌انداز آتي اين طرح مي‌پردازيم.

پس از جنگ جهاني دوم، آلمان تا مدتي تشکيلاتي براي نيروي مسلح و نيروي دفاع ملي نداشت. تنها نيروهاي كوچك‌تري به عنوان حافظ مرزها يا واحدهاي مين‌روبي عمل مي‌كردند. در اين دوره، مسؤوليت امنيت آلمان در اختيار چهار متحد آمريکا، بريتانيا، فرانسه و شوروي بود. آلمان به صورت کامل غيرنظامي ‌شد و هر برنامه‌اي براي نيروي نظامي ‌اين كشور طبق مقررات نيروهاي متحد منع شد. اما با آغاز تنش‌هاي غرب و شرق در ابتداي دهه 1950 آلمان شرقي از يک سو و آلمان غربي از سوي ديگر فضايي براي نظامي‌ شدن مجدد يافتند. بدين ترتيب ارتش فدرال آلمان غربي در نوامبر 1955 رسماً شکل گرفت و بعد از اصلاح قانون اساسي، اين کشور به عضويت ناتو درآمد. آلمان شرقي نيز نيروي نظامي ‌خود را شکل داد. اين نيروها اگر چه در دوران جنگ سرد اهميت يافتند، اما هم‌چنان با محدوديت‌هايي مواجه بودند.

با پايان جنگ سرد، اتحاد مجدد دو آلمان، و گذشت سال‌ها محدوديت عملكرد ارتش آلمان، در سال 1994 دادگاه قانون اساسي فدرال طي حکمي ‌اعلام کرد که نيروهاي مسلح آلمان مي‌توانند در عمليات‌هاي بين‌المللي حضور يابند. با اين تحول مهم، مشارکت نيروي نظامي آلمان در چارچوب‌هاي صلح و امنيت بين‌المللي آغاز شد. اين مشارکت بر چهار ستون استوار است: اتحاديه اروپا، ناتو، سازمان امنيت و همکاري اروپا، و سازمان ملل. هر يک از اين سازمان‌ها تلاش دارند بر اساس حقوق بين‌الملل در مديريت بحران‌هاي بين‌المللي و مأموريت‌هاي حفظ صلح بين‌المللي نقش ايفا کنند. در اين نوشتار، جلوه‌هاي فعلي حضور بين‌المللي نيروهاي نظامي ‌آلمان بررسي مي‌شوند.